Norsk forening for otorhinolaryngologi, hode- og halskirurgi

Otonevrologi/skallebasis

Perilymfatisk fistel

Lekkajse av perilymfe frå det indre øyret til mellomøyret, oftast gjennom fenestra vestibuli eller fenestra cochleae, men kan også førekome gjennom patologiske opningar/kongenitt malformasjon. Tilstanden er ikkje hyppig.

(Audiologisk utvalg/utvalg for kvalitetssikring ØNHF 2011).

Etiologi:

Medfødt, traume (innstikk gjennom trommehinna mot medialveggen i mellomøyret med strikkepinne eller vattpinne), barotraume, (barotrauma auris), trauma capitis, iatrogent traume (til dømes øyrekirurgi), kronisk otitt med kolesteatom, kraftig pressing som ved tunge løft. Når ein ikkje finn ei rimeleg årsak, vert fistelen kalla idiopatisk.

Skademekanisme:

Ved hovudskade eller øyrekirurgi kan membranen i det runde eller ovale vindauget bli skada. Ved kronisk otitt kan kolesteatom tære hol på beinkapslen. Ved pressing stig det intrathorakale og det intrakranielle trykket. Det kan igjen forplante seg gjennom aqueductus/canaliculus cochleae med ductus perilymphaticus/perioticus til perilymfen, eller gjennom ductus endolymphaticus/aqueductus vestibuli til endolymfen, og vidare til det perilymfatiske romet via den hinna labyrinten. Dette auka perilymfatiske trykket kan få ein svekka membran i det runde eller det ovale vindauget til å revne, spesielt ved undertrykk i mellomøyret som ved dykking eller flyging.

Profylakse:

Unngå dykking/flyging ved trykkutlikningsvanskar (barotrauma auris).


Diagnostikk:

Ved akutt vertigo med nystagmus, høyrselstap og tinnitus kan perilymfatisk fistel vere ein aktuell differensialdiagnose. Etter dykking må ein og vurdere trykkfallssykje (TFS). Anamnesen er viktig. Det finst ikkje nokon sikker diagnostisk prøve. Den såkalla fistelprøven har låg spesifisitet og sensitivitet.


Supplerande undersøkingar:

CT og MR kan påvise malformasjonar og usur av kolesteatom. Sjølv ved eksplorativ tympanotomi kan ein vere i tvil.


Behandling:

Ved mistanke om fistel er sengeleie med elevert hovudende og forbod mot pressing primærbehandling (når ein kan utelukke TFS). Er der ikkje teikn til spontanlukking av fistelen/symptomtilbakegang etter 1-2 veker, må ein vurdere kirurgisk lukking av ein mogleg fistel. Ved sterke symptom, som eventuelt forverrar seg, vil ein gripe til kirurgi tidlegare. Det er vanleg å tette både fenestra vestibuli og fenestra cochleae ved mistanke om fistel på ein av stadane. Vertigo går vanlegvis over straks fistelen er tetta, og høyrselen stabiliserer seg eller blir betre.

Oppfølging:

Kontroll av høyrsel og balanse. Instruksjon i skånsam trykkutlikningsteknikk ved flyging og dykking.